Hatay Tanıtım
 
Hatay, Türkiye'nin bir ili ve en kalabalik on üçüncü sehri. 2014 yili itibariyla 1.519.836 nüfusa sahiptir.[5] Akdeniz'in dogu seridinde 35° 52' - 37° 4' kuzey enlemleri ile 35° 40' - 36° 35' boylamlari arasinda yer alan Hatay'in dogusunda ve güneyinde Suriye, batisinda Akdeniz, kuzeybatisinda Adana, kuzeyinde Osmaniye ve kuzeydogusunda Gaziantep bulunur.
 

Tarihçe

Hatay Türkiye'nin en önemli eski yerlesim yerlerinden biridir. Yapilan arkeolojik arastirmalarda milattan önce 100.000 ile 40.000 yillari arasina tarihlenen bulgulara ulasilmistir. Il topraklari ilk Tunç Çagindan itibaren Akat Beyligi ve M.Ö. 1800-1600 yilari arasinda Yamhad Kralligina bagli bir beyligin sinirlari içerisinde yer almistir. Daha sonra MÖ 17. yüzyil sonlarinda Hititlerin ve MÖ 1490 yillarinda Misir'in egemenligine girmistir. Ardindan UrartularAsurlular ve Persler'in egemenligine girdi.

MÖ 300 yilinda Antakya kurulmus ve kent hizla gelismistir. Kent MÖ 64 yilinda Roma Imparatorlugu'na katilmis ve imparatorlugun Suriye eyaletinin baskenti olmustur. Islam ordusu tarafindan fethedilmis, Emevi ve Abbasi egemenliginde kalmistir. Daha sonra 877'deTolunogullari'nin fethettigi topraklar sirayla Ihsitler ve Selçuklular tarafindan yikilan Halep merkezli Hamdanogullari (Beni Hamdan/Hamdânîler) egemenligine girdi. 969 yilinda Bizans Imparatorlugunun topraklarina katilan il 11-12.yüzyillarda Haçli Seferleri sirasinda da önemli rol oynamistir. Antakya Memlûk Devleti tarafindan Haçlilarin elinden alinmistir (18 Mayis 1268).

Osmanli Imparatorlugu dönemi

1516'da Yavuz Sultan Selim bu topraklari feth etmis ve Osmanli Imparatorlugu dönemi baslamistir. Memlûk Devletinden zapt edilen Antakya, Osmanli Imparatorlugu'nda önce Halep'e bagli bir sancak ve daha sonra kaza olarak yönetilmistir. Bu dönemde Antakya,Asi Nehri ile Habib Neccar Dagi arasindaki dar ve meyilli alanda, 1,5–2 km²'lik bir alan üzerine yerlesmis orta büyüklükte bir sehirdi. Osmanli Imparatorlugu'nun Hatay'daki hakimiyeti 1918 yilina kadar devam etti.

Hatay Devleti
Fransa'nin Suriye'ye bagimsizlik tanimasi için yapilan çalismalar üzerine Türk Hükümeti'nin müdahalesi ile bagimsiz Hatay Devleti kurulmus ayni gün Hatay Meclisi yasama çalismalarina baslamistir. 1 yil sonra bu meclis Hatay'in Türkiye'ye katilmasi kararini alinca5 Temmuz 1938 Günü Türk Ordusu'nun Hatay'a girmesiyle Hatay Türkiye sinirlarina dahil olmustur.

Cumhuriyet dönemi
Mondros Mütarekesinden sonra Fransiz isgaline ugrayan ve 1921 yilinda Türkiye Cumhuriyeti sinirlari disinda kalan AntakyaIskenderun ve havalisinde Iskenderun Sancagi adiyla bir yönetim kuruldu. 2 Eylül 1938'de bu sancakta kurulan Hatay Cumhuriyeti'nin cumhurbaskani Tayfur Sökmen, basbakani Abdurrahman Melek, meclis baskani Abdülgani Türkmen, milli marsi Istiklâl Marsi olmustur.

Kültür

 
Saint Pierre KilisesiAntakya'nin iki kilometre kuzeydogusunda, Reyhanli karayolu üzerinde, Habib-i Neccar Dagi'nin uzantisi olan Haç Dagi'nin etegindedir.

Kuzeyden güneye, güneyden kuzeye giden ve dogudan gelen anayollarin kavsak noktasinda bulunan Antakya, tarihi boyunca kitalar ve bölgeler arasi ticarette önemli rol oynamis, yolcu ve haci kervanlari için bir konaklama yeri ve çesitli bölgelerden gelen insanlar için bir kültür alisverisi merkezi olmustur. Iskenderun ise tarihi boyunca Mezopotamya' nin, Dogu ve Güneydogu Anadolu'nun ithal ve ihraç limani olarak hizmet vermistir. Bu nedenle Antakya çesitli bölgelerden gelmis binlerce insanin konakladigi, baska bölge insanlariyla hem mal, hem fikir alisverisinde bulundugu, memleketlerine yeni bilgi ve fikirlerle döndükleri bir kültür merkezi görevi yapmis, Helenistik Dönem ve Roma Imparatorlugu dönemlerinde dünyanin sayili uygarlik merkezlerinden biri olarak ün yapmistir. Osmanli Imparatorlugu döneminde de bir ticaret ve kültür merkezi görevi yapan Antakya bu dönemini günümüze kadar geliserek sürdürmüs, kurulusu Antakya' dan eski olmasina ragmen kent olarak 20. yüzyil baslarinda önem kazanan Iskenderun ise 1950' li yillardan sonra hizli bir gelisme göstererek Türkiye' nin sayili ticaret, sanayi ve ihracat merkezlerinden biri haline gelmistir.

Tarihi boyunca çesitli inançlara sahip pek çok millete ev sahipligi yapan Hatay bölgesinde çok sayida sair, bilim adami ve sanatçi yetismis, zaman içinde zengin bir kültür birikimi meydana gelmistir. Bu birikimin izlerini, etkilerini bugün de tarihi yapilarda, müzelerde eser olarak, toplum yasayisinda sanat, basin-yayin etkinlikleri ya da adet, gelenek, görenekler halinde görmek mümkündür. Ayrica tarihi boyunca çesitli dinlerin, inançlarin bir arada yasadigi Hatay bu özelligini bugün de korumakta, IslamHiristiyanlik ve Musevi inançlari iç içe yasamakta, camikilise ve havra yan yana varliklarini ve fonksiyonlarini sürdürmektedir. Toplumun sahip oldugu ortak kültür nedeniyle inanç farkliliklari Hatay' da hiçbir zaman problem olmamis, bu farkliliklar kültürel yapinin bir zenginligi olarak kabul edilmistir.

Ekonomi[degistir | kaynagi degistir]

Hatay' in Anavatan' a ilhakindan önce 19. yüzyilin sonlarinda yörenin baslica tarim ürünleri tahilzeytin ve meyanköküdür. Bu dönemde Misir, Ingiltere, Fransa ve Italya' ya tahil, meyankökü, yünkereste ve bazi gida maddeleri ihraç edilirken, pamuklu dokuma, çigit, demirden yapilmis aletler ve ilaç ithal edilmektedir.

1939' a degin sanayinin en gelismis dallari ipekli dokuma ile sabunculuktur. Deri ve madeni esya ile tasa ve topraga dayali sanayi dallarinda ilkel tekniklerle çalisan imalathaneler sanayi potansiyelini olustururken 1940' li yillarda gida sanayii agirlik kazanmistir. 1953' te Harbiye Defne Hidroelektrik Santralinin devreye girmesiyle enerji sorunu çözülünce önce çirçir sonra iplik ve dokuma fabrikalari kurulmustur. 1954' de Sariseki Gübre Fabrikasi kurulurken, 1960' larda imalat sanayi gelismis; tarim araç ve gereçleri, yag, mazot ve hava filtreleri, fren balatalari, dokuma sanayiinde kullanilan makinalar üretilmeye baslanmistir.

1970' lerde Iskenderun' da Türkiye' nin üçüncü demir-çelik fabrikasi olan Iskenderun Demir ve Çelik A.S.'nin kurulmasiyla ilin sanayi potansiyeli iyice gelismistir ve yan sanayilerin de gelismesini saglamistir. Bugün anilan tesislerin yani sira 40 civarinda haddehane ile Hatay, önemli bir sanayii potansiyeli sergilemektedir. Iskenderun Körfezi bugün en büyük demir çelik isleme ve üretim yeri haline gelmistir. Ancak yüksek sanayi istihdamina ragmen Hatay,2013 verilerine göre %12,2 ile Türkiye'deki 70 ilden daha yüksek bir issizlik oranina sahiptir.[7]

Geleneksel küçük sanayi olarak dericilik, ayakkabicilik ve mobilyacilik önemli bir potansiyele sahiptir. Agirlikli sanayiler orman ürünleri, dokuma, giyim, deri sanayii, metal esya, makina teçhizat, ulasim araçlari ve ilmi ve mesleki ölçüm aletleri sanayileridir.

Iskenderun Organize Sanayi Bölgesi' nden sonra kurulan Payas ve Antakya Organize Sanayi bölgeleri konumluk yer bakimindan is adamlarina önemli yatirim alani olustururken sanayinin yillar itibariyle il ve ülke ekonomisindeki payi da artmaya devam etmektedir.

Hatay ilinin toplamda %18.9' luk kismi tarima elverislidir. Tarim arazisinin %63' ünde tarla tarimi yapilmakta, %13.8' inde sebze yetistirilmekte, %9.4' ünde meyvecilik, %1.8' inde bagcilik, %11.8' inde zeytincilik yapilmaktadir.

Ilin önemli tarim ürünleri arasinda bugday ve pamuk basta gelmektedir. Turunçgiller, meyve grubu içinde çok önemli bir yere sahip olup, ardindan üzümsü meyveler gelmektedir. Turunçgillerin yani sira üzümTrabzon hurmasiincirerik ilin önemli meyvelerindendir. Örtü alti yetistiriciligi (seracilik) da gittikte yayginlasmaktadir. Zeytin üretimi de basta Altinözü ilçesi olmak üzere oldukça yaygindir.

[8]

Nüfus

Il nüfusu 2014 sayimina göre 1.519.836 kisidir. Nüfusun tamami sehir merkezi konumundadir. Büyüksehir torba yasasi tasariyla tüm belde belediyeleri ve köyler mahaleye dönüstürülerek sehir merkezi statsüne alinmistir. Kilometrekareye düsen nüfus yogunlugu 274,24'tür. Bu bakimdan Türkiye'nin en yogun nüfusa sahip 4. ilidir. Nüfus artis hizi yaklasik olarak %1,2'dir.

Ilçe Sehir nüfusu[9] Köy nüfusu[9] Toplam nüfus[9]
Altinözü 61.341 0.000 61.341
Antakya 354.768 0.000 354.768
Arsuz 81.001 0.000 81.001
Belen 30.577 0.000 30.577
Defne 137.398 0.000 137.398
Dörtyol 117.053 0.000 117.053
Erzin 41.233 0.000 41.233
Hassa 54.146 0.000 54.146
Iskenderun 244.970 0.000 244.970
Kirikhan 107.994 0.000 107.994
Kumlu 13.345 0.000 13.345
Payas 39.857 0.000 39.857
Reyhanli 89.980 0.000 89.980
Samandag 118.373 0.000 118.373
Yayladagi 27.800 0.000 27.800
Hatay il nüfus bilgileri
Yil Toplam Degisim Sira Oran Kir - Sehir Erkek - Kadin
 
1965[10] 506.154 20  %1.61 302.544  
 
  %60
%40  
 203.610 266.594  %52.7  %47.3 239.560
 
1970[11] 591.064 %17 Dark Green Arrow Up.svg 18  %1.66 349.012  
 
  %59
%41  
 242.052 303.068  %51.3  %48.7 287.996
 
1975[12] 744.113 %26 Dark Green Arrow Up.svg 12  %1.84 432.806  
 
  %58
%42  
 311.307 390.908  %52.5  %47.5 353.205
 
1980[13] 856.271 %15 Dark Green Arrow Up.svg 10  %1.91 489.721  
 
  %57
%43  
 366.550 437.823  %51.1  %48.9 418.448
 
1985[14] 1.002.252 %17 Dark Green Arrow Up.svg 11  %1.98 573.407  
 
  %57
%43  
 428.845 506.296  %50.5  %49.5 495.956
 
1990[15] 1.109.754 %11 Dark Green Arrow Up.svg 12  %1.97 578.047  
 
  %52
%48  
 531.707 556.548  %50.2  %49.9 553.206
 
2000[16] 1.253.726 %13 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.85 672.385  
 
  %54
%46  
 581.341 621.505  %49.6  %50.4 632.221
 
2007[17] 1.386.224 %11 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.96 704.559  
 
  %51
%49  
 681.665 696.050  %50.2  %49.8 690.174
 
2008[18] 1.413.287 %2 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.98 729.296  
 
  %52
%48  
 683.991 708.579  %50.1  %49.9 704.708
 
2009[19] 1.448.418 %2 Dark Green Arrow Up.svg 13  %2 732.765  
 
  %51
%49  
 715.653 733.163  %50.6  %49.4 715.255
 
2010[20] 1.480.571 %2 Dark Green Arrow Up.svg 13  %2.01 737.132  
 
  %50
%50  
 743.439 756.196  %51.1  %48.9 724.375
 
2011[21] 1.474.223 -%0 Red Arrow Down.svg 13  %1.97 741.421  
 
  %50
%50  
 732.802 741.695  %50.3  %49.7 732.528
 
2012[22] 1.483.674 %1 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.96 741.084  
 
  %50
%50  
 742.590 743.385  %50.1  %49.9 740.289
 
2013[23] 1.503.066 %1 Dark Green Arrow Up.svg 13  %1.96 0  
 
  %0
%100  
 1.503.066 756.248  %50.3  %49.7 746.818

 


Kayıt: 2.11.2015
Güncelleme:26.11.2015
Paylaş
WS05